7. Daryeel-caafimaadeedka iyo caafimaadka (vård och hälsa)

Cudur culus oo lama filaan ah ama shil (Akut svår sjukdom eller olycka)

Qofka xannuunsan ama dhaawacmay wuxuu kaloo iskiisa u aadi kara rugta daryeel-caafimaadeedka degdegga ugu dhow. Xarumaha daryeel-caafimaadeedka degdegga waxay ku yaalaan magaalada Norrköping, Linköping iyo Motala waxayna furan yihiin habeen iyo maalin ba.

La talieha bukaha (Sjukvårdsrådgivning) 1177

La talieha bukaha wuxuu furan yahay habeen iyo maalin iyo maalin kasta.

Markii la talieha bukaha aad wacdo waxaad la hadlaysa qof kalkaaliso ah, waxay ku siinaysa talo ku saabsan wixii aad suubi lahayd.

La talieha bukaha wuxuu ku hadla af-iswiidisha ama af-ingriisi.

La talieha bukaha waxaa kaloo laga hela goobta Internetka, www.1177.se waxaa heli karta talo, naseexooyin iyo jawaabta su´aalahaaga.

Jirrada ama baahida daryeel-caafimaadeedka oo degdeg ahayn (Sjukdom eller  vårdbehov som inte är akut)

Xarumaha daryeel-caafimaadeedka waxaa joogo takhtarro iyo kalkaalisooyinka caafimaadka. Baaritan iyo daawaynta cudurrada fudud iyo culus ba.

Dadyoowga badidooda waxay aaminsan yihiin in hab fudud ku ballanqabsan karin rugta daryeel-caafimaadeedka, badi ahaan waa in taleefan rugta daryeel-caafimaadeedka u dirta, oo aad magacaaga iyo lambarka taleefanka ku duubta qalabka farimaha lagu duubo, markaas kadib waxaa kula soo xiriiri doono hawlwadeneyada rugta daryeel-caafimaadeedka.

Haddii aadan ku hadlin af-iswiidishka  ama  af-ingriis waxa qof ka codsan karta in uu ku caawiyo. Laakinse markii qof takhtar ah aad la kulmayso waxaad had iyo jeer xaq ku leedahay in qof turjubaan ah lagu qabto. Laakinse waa in horranteeda aad u sheegta.

Dhammaan rugta daryeel-caafimaadeedka gobolka waxay furan yihiin isniin-jimce.

Khabiirka cudurrada ama daryeel-caafimaadeedka isbitaalka (Specialist eller  sjukhusvård)

Haddaba haddii aad u baahan tahay takhtar khabiir ah ama daryeel-caafimaadeedka isbitaalka, waa in had iyo jeer marka hore aad rugta daryeel-caafimaadeedka la xiriirta.

Takhtarrada isbitaalada ku sugan aad ayee mushquul u yihiin, sidaas awgeed muddo dheer ayaa la suga. Sida haddii aad u baahan tahay inaad la kulanto qof takhtar ah, raajo ama qalliin awgood.

Markii takhtarka isbitaalka aad la kulmayso waxaad had iyo jeer xaq ku leedahay in lagu ballamiyo qof turjubaan ah.

Is-daryeelid (Egenvård)

Goobta Internetka ee la talieha bukaha (Sjukvårdsrådgivningen) www.1177.se, waxaad ka heleysa naseexooyin iyo talo wajihan wixii aad samayn lahayn. Teeda kale goobta Internetka www.1177.se waxaad heleysa warbixin ku saabsan haddii aad daryeel-caafimaadeedka aad adayso iyo haddii kale.

Waxaa fiican in uu guriga ku yaallo (Detta är bra att ha hemma)

Haddii cayayaan uu ku qiniini, waxaa wanaagsan in uu hoyga ku yaallo qabtaha cayayaanka, bomaatada qaboojiyeha ah iyo bomaatada hydrokortisonsalva.

Haddii qandho, infeekshan ama dhibaato kale kugu dhacdo, waxaa wanaagsan in uu aqalka ku yaallo heerkulbeegga qandhada, daawooyinka sanka lagu dhibciyo nässprej ama näsdroppar,
kiniiniyada xannuunka hoos u dhiga, kuwa xisaasiga iyo wareerka.

Qoysaska carruurta yaryar leh, waxaa habboon in aqalka uu yaallo dheecaanka loo yaqaanno vätskeersättning kaasoo laga faa´iideysan karo haddii carruurta uu shuban ama matag ku dhaco.

Haddii daawooyin aqalka ay ku yaalaan, waxaa habboon inaad kormeerto oo aad hubsato in aysan dhicin oo weli waxtarayaan.

Isku-dubaridaha arrimaha caafimadka (Hälsokommunikatörer)

Isku-dubaridaha arrimaha caafimaadka waxay ku hadlaan luqooyin kala duwan, waxay aqoon u leeyihiin dhaqamo kala duwan, waxayna aqoon u leeyihiin ammuraha caafimaadka iyo daryeel-caafimaadeedka.

Isku-dubaridaha arrimaha caafimaadka waxay caawiyaan qaxootida iyo soo-gaaletiyada dhowaan yimi, waxay ka caawiyaan sidii ay u heli lahaayeen aqoonta daryeelka caafimaadka iyo bukaanka dalka Iswiidan.

Isku-dubaridaha arrimaha caafimaadka waxay qabtaan muxadarro iyo shirar-warbixineed.

Waa warbixin ku saabsan hab-dhiska daryeelka caafimaadka iyo bukaanka dalka Iswiidan, iyo talobixinta raashinka iyo sida qofka u daryeelo ilkahiisa. 

Luqooyinka muxaadaraadka waxay noqon karaan af-soomaali, af-carabi, af-bosni, af.krooati, iyo af-serbi.

Raashinka iyo dhaqdhaqaaqida jirka (Kost och fysisk aktivitet) 

Cunnada wanaagsan iyo socsocodka waxaa looga hortaga cudurrada qaarkood sida kuwa wadnaha iyo xidiidada ku dhaca, cudurka sonkorta nooca 2:aad, stroke, cudurrada ku dhaca xubnaha dhaqdhaqaaqa, noocyo kaansarka kamid ah iyo qaar kamid ah kuwa dimirka.

Jirka wuxuu u baahan yahay tamar iyo nafaqo, kuwaaso hab-shaqayntiisa muhim u ah. Hab-shaqaynta jirka waxay heer sare noqonaysa haddii hab joogto ah an u cunno quraac, qado iyo casho iyo xitaa raashinka yaryar.

Hey´adda Livsmedelsverket waxay shicibka kula talinaysa cunnida raashin caafimaad leh, kuwaasoo kamid ah in:

• Cunnida miraha iyo khudaar badan, ugu yaraan 500 garaam maalintii .
• Cunnitaan kasta ku cun hal rooti, siiba kuwa buunshada leh.
• Xulo raashinka ku qoran calaamada furaha cagaaran nyckelhålsmärkta.
• Badso cunnitaanka kalluunka, ugu yaraan saddex maalmood toddobaadkii
• Markii cuntada aad karinayso ku isticmaal saliid ama subbagga loo yaqaanno margarin oo dhalaalan.

Qaabka saxanka (Tallriksmodellen)

Dhaqdhaqaaqida badan waxay u roon tahay caafimaadka.
In yar ayaa dhaqdhaqaaqi karta, adigoo socsocdo ama maalin kasta 30 daqiiqo baaskiil wada.
Siyaabaha kale ee aad ku dhaqdhaqaaqi karto waxaa kamid ah orod, ciyaarta kubbada cagta iwm ugu yaraan saddex jeer toddobaadkii.
Carruurta waxay dhaqdhaqaaqi karaan maalin kasta ugu yaraan 60 daqiiqo.

Isbitaalada gobolka Östergötland (Sjukhus i Östergötland)

Universitetssjukhuset i Linköping

Vrinnevisjukhuset i Norrköping

Lasarettet i Motala