سيستةمي سياسيي سويد(Det svenska politiska systemet)

سويد ولَاتيَكي ديموكراتي ية
وطةلَي سويديش ئةو كةسانة هةلَدةبذيَرن
كة سويد بةرٍيَوة دةبةن
هةور ضوار سالَ جاريَك هةلَبذاردنة.

سويد لة سيَ ثلةدا بةرٍيَوة دةبريَت:

1. ثةرلةمان لة سةر ئاستي نةتةوةيي سويد بةرٍيَوة دةبات.
2. لة سةر ئاستي هةريَميي سويد دابةش بوة بة سةر 21 ثاريَزطادا
كة شوراي ئةنجومةني هةريَم بةرٍيَوةي دةبات.
3. لة سةرئاستي ناوضة ئةنجومةني شارةواني بةرٍيَوةي دةبات.

ئةو هاوولاتية سويدييةى كة تةمةني 18 سالي ثرٍ كردةوة دةتوانيت
دةنط بدات بؤ هةلبذاردني ثةرلةمان، شوراي ئةنجومةني هةريَميي و
ئةنجومةني شارةواني.

ئةوانةي كة لة سويد دةذين و هاوولَاتي سويدي نين
دةتوانن دةنط بدةن بؤ هةلبذاردني شارةوةاني.
بؤ ئةوةي تؤ بتوانيت بؤ هةلبذاردني شارةواني
دةنط بدةيت ثيويستة سيَ سالَ بيت ناوت لة
تؤمارطةي دانيشتواني ئةو شارةدا تؤمار كرابيت

هةلبذاردنةكان لة سويد سةربةستن .
كةسي تر جطة لةخؤت برٍيار نادات تؤ ضؤن دةنط بدةيت.

هةلبذاردنةكان لة سويد نهيَنين ضونكي
تؤ ثيَويست ناكات بة كةس بليَيت ضؤن و بؤ كيَ دةنط
دةدةيت.

هةلبذاردنةكان رٍاستةوخؤن.
تؤ رٍاستةوخؤ دةنط دةدةيت بةو كةسة سياسييانةي
كة تؤ دةتةويَت ئةوان بريار بدةن

لة سةر ئاستي نةتةوةيي ثةرلةمان و حكومةت ولَات بةريَوة دةبةن


(På nationell nivå styr riksdagen och regering)


ثةرلةمان    (Riksdagen)


ثةرلةمان بريار لةسةر ياساكاني سويد دةدات
ذمارةي ئةنداماني ثةرلةمان بريتين لة 349
سياسي لة ثارتة جياوازةكانةوة ديَن.

بؤ ئةوةي ثارتيكي سياسي يةك كورسي لة ثةرلةمان بةر بكةويَت
ثيَويستة لة سةدا 4% ضواري كؤي دةنطةكانى هيَنابيَت.

ثةرلةمان لةريَي دةنطدانةوة بريار دةدات.
بؤ ئةوةي برياريَك جيَطير بكريَت ثيَويستة
زياد لة نيوةي ئةندامان بة بةليَ دةنط بؤ ئةو
بريارة بدةن.
ثةرلةمان هةروةها كؤنترؤلي كاري حكومةت
دةكات .

حكومةت (Regeringen)


ئةو ثارتةي يان ئةو ثارتانةي زوربةي دةنط دةهيَنن
حكومةت دروست دةكةن .
حكومةت سويد دةبا بةريَوة .
ثةرلةمان سةرؤكي حكومةت هةلدةبذيَريَ كةدةبيَتة
سةرؤك وةزيران .
سةرؤك وةزيرانيش وةزيرةكاني خؤي هةلدةبذيَريَت.

هةر وةزيريَك سةرؤكايةتي وةزارةتي خؤي دةكات
بؤ ويَنة وةزيرى دةرةوة سةرؤكي وةزارةتي دةرةوةية
وةزيري داراي سةرؤكى وةزارةتي دارايي ية

حكومةت ثيَشنياري ياساكان دةداتة ثةرلةمان.
ثةرلةمانيش بة بةليَ يان نةخيَر بريار لة سةر
ئةو ثيَشنيارانة دةدات.
ئةطةر زوربةي ئةندامةكان بةبةلَيَ دةنطيان بؤ ياساكة
دا ئةوا هةموو وةزارةتةكان كار بؤ ئةوة دةكةن كةهةموان
ثةيرةوي ئةو ياساية بكةن .

لة ئاستي هةريَمدا ئةنجومةني ثاريَزطا و و شوراي ئةنجومةني


هةريَمي هةريَمةكان بةرٍبَوة دةبةن


(På regional nivå styr länsstyrelsen


och landstingsfullmäktige)   

         
هةر يةك لة 21 ثاريَزطاكاني سويد ئةنجومةنى ثاريَزطاي
خؤي هةية كة بؤ حكومةت كار دةكات.
حكومةت ثاريَزطاريَك هةلدةبذيَريَ بؤ ئةوةى ئةنجومةني
ثاريَزطا بةريَوة بةريَت

هةموو ثاريَزطايةك ئةنجومةني هةريَميي هةية
ئةنجومةني هةريَميي كاروباري ضاوديَري تةندروستي
بةريَوة دةبات لةو ثاريَزطاية.
هاوولاتية سويديةكان ئةنداماني شووراي هةريَميي
هةلدةبذيَرن شووراي هةريَمييش ليذنةي هةريَميي
هةلدةبذيَريَ كةئةميش كاروباري هةريَمةكة بةريَوة دةبات.   

ل

ة ئاستي ناوضةدا ئةنجومةني شارةوةاني شارةوانةكان


بةرٍيَوة دةبةن


(På lokal nivå styr kommunfullmäktige)


لة سويد 290 شارةواني هةية.
ئةوانةي كة لةو شارةوانيةدا دةذين ئةوكةسانة
هةلدةبذيَرن كةدةبنة ئةنجومةني شارةواني .
ئةنجومةني شارةواني كة شارةواني بةرٍيَوة دةبات
ليذنةي شارةواني هةلدةبذيَريَت.
ئةو ثارتانةي كة زوربةي كورسييةكاني ئةنجومةني
شارةوانييان هةية زوربةي كورسيةكانى ليذنةي
شارةوانيشيان دةست دةكةويَت.

شارةوانيةكان كاروباري خؤيَندطة، ضاوديَري ثيرةكان،
خزمةتة كؤمةلايةتيةكان و كاروباري ثيَشوازي كردن
و وةرطرتنى ثةناهةندةكان بةريَوة دةبةن
تؤش كة سيَ سال بةسةر وةرطرتني ئيزني كار و مانةوةى هةميشةييتدا
لة سويد تيَثةر بوو ئةوسا مافت هةية كة لة دةنطداني هةلبذاردني
سياسيةكاندا بؤ ئةنجومةني شارةواني دةنط بدةيت.

ياسا بناغةييةكاني سويد   (Sveriges grundlagar)


سويد ضوار ياساي بناغةيي هةية
كة رووني دةكةنةوة سويد دةبيَ ضؤن بةرٍيَوة ببريَت
و هاوولَاتيةكان مافي ضيان هةية.

ئةو ضوار ياسايانةش ئةمانةن: شيَوة و جؤري
حكومةت، ريَسا و نةزم و ثةرطالي ميراتطري،
رٍيَسا و ياساي ئازادي ضاثةمةني و ياساي بنةرٍٍةتي
دةربارةي ئازادي دةربرٍيني بيرورٍا

سويد دةبيَ ضؤن بةرٍيَوة ببريَت (Hur Sverige ska styras)


شيَوة و جؤري حكومةت ئةوة رٍوون دةكاتةوة كة سويد دةبيَ
ضؤن بةرٍيَوة ببريَت.
لةو ياسايةدا نووسراوة كة هةموو دةسةلَات لة طةلةوة ديَت
و كة سويد مافي دةنطداني طشتي هةية و هةمووش وةك يةك
مافي دةنطدانيان هةية.

ياساكانيش دةري دةخةن كة هةموو هاوولَاتيةكان كام
سةربةستي و كام مافانةيان هةية:

هاولَاتية سويديةكان مافي ئازادي رٍادةربرٍينيان هةية،
ئةمةش ماناي ئةوةية كة دةتوانن ئةوةي بيانةويبَت بيلَيَن.
مافي زانياريوةرطرتيان هةية،
ئةمةش ماناي مافي زانياريوةرطرتن لة دامودةزطاكانةوة.
هاولَاتية سويديةكان مافي ئازادي كؤبوونةوة و بةيةكطةيشتنيانيان هةية،
ئةمةش ماناي ئةوةية كة دةتوانن كؤبوونةوة ثيَك بهيَنن
و لةويَ ضيان دةويَت بيلَيَن.
هاولَاتية سويديةكان سةربةستن بؤ خؤثيشاندان،
ئةمةش ماناي ئةوةية دةتوانن خؤنيشاندان بكةن.
هاولَاتية سويديةكان ئازادي كؤمةلَةيان هةية،
ئةمةش ماناي ئةوةية مافيان هةية كؤمةلَةي خؤيان دروست بكةن
و ببنة ئةندامي كؤمةلَةكان.
سويد سةربةستي و ئازادي دينيشي هةية.  
هةموو كةسيَك مافي هةية ديني خؤي هةبيَت يان بيَ دين بيَت.

كيَ دةتوانيَت ببيَتة شا يان شاذن


(Vem som får bli kung eller drottning)


ريَسا و نةزم و ثةرطالي ميراتطري
ئةو ياسايةية كة نةزم و ريَساي داناوة
بؤ ئةوةي كيَ ببيَ بة شا يان بة شاذن.

ئازادي ضاثةمةني (Tryckfrihet)


هاوولاتيان دةتوانن بيَ سانسور شت ضاث بكةن
و بلاوي بكةنةوة.
ئةمةش لة ياساي ئازادي ضاثةمةنيدا هاتوة
سةنسور ريَسايةكة بؤ ئةو شتانةي كة ثياو نابيَت بيليَت يان بينوسيَت.
هاوولاتيان هةروةها دةتوانن بةلطةنامة طشتيةكان بخويَننةوة.

ئازادي دةربريني بيرورا   (Yttrandefrihet)


ياساي ئازادي بيرورادةربرين ماف دةداتة تةلةفزيَؤن،
فليم و رؤذنامةكان كة بيَ ئاستةنط
يان سةنسور زانياري بلَاو بكةنةوة.

يةكيَتي ئةوروثا (EU)


سويد ئةندامة لة يةكيَتي ولَاتاني ئةوروثا  (EU)
يةكيَتي ئةوروثا ثيَكهاتووة لة 27 ولَاتي ئةندام
كة هاوكاري دةكةن لة مةسةلةي كالَاكان.خزمةتطوزاري.
ذينطة، كشتوكالَ
وة وةرطرتني ثةناهةندةدا.

تؤ دةتوانيت دةربارةي كاري سويد لة يةكيَتي ئةوروثادا
بخويَنيتةوة لة شويَني ظيَببي يةكيَتي ئةوروثا:
www.eu-upplysningen.se

Regionförbundet Östsam
ansvarar för webbplatsen.
Box 1236, 581 12 Linköping,
office@ostsam.se, 013-25 56 00