2. بـازاري كـاري ســــــــويدي(Den svenska arbetsmarknaden)

لة سويد ئةوة كاريَكي ئاسايية كة هةموو طةورةكاني
ناو خيَزانيَك كار بكةن و بؤ خيَزانةكةيان ثارة ثةيدا
بكةن.

بازاري كاري سويدي كومثانياية و ئةوانةش
كة كار دةكةن لة كؤمثانيا كار دةكةن.

تاك دةتوانيَت ببيَتة خاوةن كؤمثانيا.
دةولَةت دةتوانيَت ببيَتة خاوةن كؤمثانيا
شارةوانيةكانيش دةتوانن ببنة خاوةني
كؤمثانيا.

كؤمثانيا خاوةن كارة
و ئةوانةش كة لةو كؤمثانيايةدا كار دةكةن
كاروةرطرن.

خاوةن كار و كاروةرطرةكان رٍيَكخراوةي
خؤيان هةية كة بؤ ئةوان و و بؤ ضاكةي
ئةوان كار دةكةن

كاروةرطرةكان يةكيَتي سةنديكاكانيان هةية
و خاوةن كارةكانيش رٍيَكخراوةي خاوةن كارةكانيان
هةية.

يةكيَتي سةنديكاكان و رٍيَكخراوةي خاوةن كارةكان
هاوكاري دةكةن لة مةسةلةي مووضة و ذينطةي كاردا.

رٍيَككةوتننامةي طشتي (Kollektivavtal)


لة سويد هةردوولايةنةكاني بازاري كار،
بة ماناي رٍيَكخراوةي خاوةنكاران و يةكيَتي
سةنديكاكانن، كة طفتوطؤ و دانوستاندن دةكةن
دةربارةي موضة و كاتةكاني كار.

يةكيَتي سةنديكاكان و رٍيَكخراوةي خاوةنكاران
ثيَكةوة رٍيَككةوتننامةي هةرةوةزيي طشتي ئيمزا
دةكةن.
جاري وا هةية هةردوولايةنةكاني بازاري كار رٍيَك
ناكةون. لةو بارةدا مانطرتن رٍوو دةدات.

رٍيَكخراوةكاني سةر بة كاروةرطرةكان  


(Organisationen för arbetstagarna)


رٍيَكخراوي ولَاتةكة ل و (LO) ، كة هاوكارييةكة
لة نيَوان 15 يةكيَتي سةنديكادا و 1,7  مليؤن
ئةنداميان هةية كة لة بواري ثيشةي ياريدةدةري ثةرسيار،
وةستاي كاري دةست, كاكةراني ثيشةسازي و كريَكاراني كان.
ريَكخراوي ناوة ندي كارمةندان (TCO)
16 يةكيَتي سةنديكاي جياوازن
كة كار دةكات بؤ كارمةندان وةك ئةندازياران،
ثؤليس، ئابووريزانان، مامؤستايان، و ثةرستياران.
ت. سي. ئو نزيكةي 1,2 مليؤن ئةندامي هةية.

ريَكخراوي ناوةنديي ئةكاديميكاني سويد (SACO)
ساكؤ لة 24 يةكيَتي سةنديكاكان ثيَك هاتوة
و نزيكةي 600 هةزار ئةنداميان هةية و
هةموو ئةندامةكان ثيشةي ئةكاديمييان هةية
وةك ثزيشكان، ثاريَزةران و دةروونناسان.

رٍيَكخراوةكاني سةر بة خاوةنكاران


(Organisationen för arbetsgivarna)


دةزطاي خاوةنكاراني طشتي
رٍيَكخراويَكة بؤ خاوةنكاراني دةزطا دةولَةتييةكان.

كؤمةلَةي بازرطاني و كاروكاسثي سويدي
كةمةلَةيةكة بؤ كؤميانيا بضووك و ناونجيةكان.

شارةوانيةكان و ئةنجومةني هةريَمةكاني سويد س.ك. ل (SKL)
خاوةنكاري 290 شارةواني و
18 ئةنجومةني هةريَميي سويدة.

خاوةن كؤمثانياكان (Företagarna)
كاردةكات بؤ 000 70 خاوةن كؤمثانيا لة سويد.

يةكيَتي خاوةن كؤمثانيةكان (Företagarförbundet)
كاردةكات بؤ كومثانيا بضووكةكان كة ذمارةي
كةسة دامةزراوةكانيان لة 9 كةس كةمتر بيَت.

ياساي كار (Arbetsrätt)


بازاري كار لة سويد لة رٍيَطةي ياساكان و رٍيَككةوتننامةكانةوة بةرٍيَوة دةبريَت
طرنترين ياساكان ئةمانةن:

ياساي ثيَكةوة برٍياردان لة ذياني كاردا (MBL)
م. ب. ل كةدةلَيَت يةكيَتي سةنديكاكان هةميشة
مافي هةية كة طفتوطؤ و دانوستاندن بكات لةطةلَ
خاوةنكارةكان دةربارةي ئةو شتانةي كة ثةيوةنديان
هةية بةكاركردني ناو كؤمثانياوة.

ياساي ثاراستني دامةزراندن، لاس (LAS)
ئةو رٍيَسايانةي تياية كة ثةيوةندي هةية
بة دامةزراندن و دةركردنةوة.

ياساي كاتى كار (Arbetsrätt)
كةدةلَيَت تؤ دةبيَت ضةند سةعات لة رؤذيَكدا و لة هةفتةيةكدا كار بكةيت
كاركردني تةواوي يةك هةفتة بريتية لة 40 سةعات
ياساي ذينطةي كار
(Arbetsmiljölagen)
ئةو ياسايةيةكة تؤ دةثاريَزي لة شويَني كار و ضاوديَرى ئةوة
دةكات ذينطةي شويَني كارةكةت باش بيَت

ياساي هةلَاواردن
(Diskrimineringslagen)
كة هةمان ماف دةدات بةهةموان كة
داواي كار بكةن و كار بكةن.   

شيَوةكاني دامةزراندن (Anställningsformer)


لةسويد دةتوانيت بة دوو شيَوة لة كار دامةزريَيت:
دامةزراندني هةميشةيي و دامةزراندن بؤ
كاتيَكي سنووردار.

دامةزراندني هةميشةيي
ثيَشي دةوتريَت دامةزراندني جيَطيربوون
كة دامةزراندني هةرة ئاساييية.

دامةزراندن بؤ كاتيَكي سنووردار
دةكريَت بةم شيَوانة بيَت:

دامةزراندن بة شيَوةيةكي طشتي بؤ كاتيَكي سنووردار
تؤ و كؤمثانياكة طريَبةستيَك دةنووسن لةسةر ئةوةي كة
تؤ ماوةيةكي دياريكراو كار بكةيت.

جيَطريي (Vikariat)
تؤ لة جياتي يةكيَكي تر كار دةكةيت بؤ ويَنة ئةو كةسة
لةو ماوةيةدا لة ثشوو دانة يان نةخؤشة.  

كاري وةرزيي (Säsongsarbete)
بؤ ويَنة تؤ لة هاويندا كار دةكةيت و لة دارستان
بةر كؤبكةيتةوة يان لة زستاندا بةفر بمالَيت.  

دامةزراندن بؤ تاقيكردنةوة (Provanställning)
كؤمثانيايةك بؤ تاقيكردنةوة بؤ ماوةي شةش
مانط داتدةمةزريَنيَت بؤ ئةوةي بزانيَت تؤ بؤ
ئةو كارة باشيت يان نا.

تاقيكردنةوةي كار (Praktik)


تاقيكردنةوةي كار لة شويَنيَكي كار رٍيَطةيةكي باشة
بؤ مةشقكردن لة سةر كاريَك هةروةها بؤ ئةوةي ئةو
كةسة بتوانيَت نيشاني خاوةن كارةكةي بدات كة ضي
دةتوانيَت.

تؤ دةتوانيت لة ثيشةيةكدا زياتر فيَرببيت و يان زياتر
لةو شويَني كارة شارةزا ببيت ئةطةر لةو شويَنة بواري
رٍاهيَنانيان دايتيَ.
بؤ تؤ كة هةرطيز لة سويد كارت نةكردوة ئةم رٍاهيَنانة شتيَكي
باشة يان بؤ تؤ كة جاريَ نازانيت كام كارة هةلَبذيَريت.

ثراكتيك بؤ ئةوةش باشة كة ثياو لة شؤيَني كارةكة مةشق
لة سةر زماني سويديش دةكات.

ئةو كةسةي ثراكتيك دةكات نابيَت لة جيَطةي كةسيَكي
تر كار بكات كة لةو شويَنة كاري هةية.
هةروةها ئةم ثراكتيكة نابيَت بؤ ماوةيةكي يةكجار دريَذبيَت
بؤ ئةوةي خاوةني كارةكة بةنيازي كةلَكوةرطرتن تؤ بةكارنةهيَنيَت.

ثراكتيك رٍيَطةيةكة بؤ ئةوةي تؤ بطةيَنيَتة كاريَك لةو شويَنةي
كة ثراكتيكي ليَدةكةيت و يان لة شويَني كاريَكى تر.

تؤ ئاوا بةشويَن كاردا دةطةرٍيَيت (Så här söker du jobb)

لة و لاثةرٍانةدا كار دةدؤزيتةوة كة ثيَيدةليَن (Platsannonser)


جارٍي كاري بةتالَ.
ئةم جارٍي كاري بةتالَة لة دةزطاي كار دؤزينةوة هةية،
هةروةها لة رٍؤذنامةكاندا، لة ئينتةرنيَتدا و هةروةها لة تابلؤي
هةلَواسيني ئاطاداري لة دوكانةكاني خواردةمةني دةدؤزيتةوة.

كاتيَك تؤ بة دواي كاردا دةطةرٍيَيت ثيَويستة
تةلةفوني خاوةن كارةكة بكةيت.
ئةوة شتيَكي باشة دةربارةي كارةكة هةنديَك
ثرسياربكةيت و هةروةها وا بكةيت كة خاوةن
كارةكة ضاوي بة تؤ َبكةويَت.
دةشتواني لة خاوةنكاريَك بثرسيت بزانيت شويَني
كاري بةتالَي هةية.

ليستةي كورتةباسي ذيان وخويَندن و كار (CV)


هةموو كةسيَك كة بةدواي كاردا دةطةرٍيَت دةبيَ بتوانيَت ليستةي
كورتةباسي ذيان وخويَندن و كار و شايستةيي خؤي نيشان بدات.
ئةم سيَ ظـيَ ية كورتكراوةيةكي لاتينية بؤ وشةي (curriculum vitae)
ماناي ليستةيةكة لةسةر ئةوكارانةي كةلةذياني خؤيدا كردويةتي.
سيَ ظـيَ ليستةيةكة لةسةر ئةو خويَندنطايانةي كة تؤ بؤي ضويت،
ئةو خويَندنانةي تةواوت كردوة و ئةو كارانةي كة تائيَستا كردوتة.

تؤ دةتوانيت سيَ ظـيَ كةى خؤت بخةيتة بؤ ويَنة بناغةي كؤمثيوتةرة
جياجياكاني دةزطاي كاردؤزينةوة، كؤمثانياكاني تري ثةيداكردني
خةلَكةوة بؤ ئيش. ئةو خاوةنكارانةي بة دواي
خةلَكدا دةطةريَن بؤ ئةوةي دايان بمةزريَنن
سةيري ئةو بناغةي كؤمثيوتةرانة دةكةن.

داخوازينامة (Ansökan)


تؤ دةبيَت داخوازينامةيةك بنووسيت.
داخوازينامة زؤر طرنطة.
لة ئينتةرنيَتدا دةتوانيت زياتر بخويَنيتةوة دةربارةي
ئةوةي ضؤن دةتوانيت داخوازينامةيةكي باش بنووسيت.

رٍابيَذةكان/ثرسثيَكةرةكان (Referenser)


كاتيَك تؤ داواي كاريَك دةكةيت طرنطة كة تؤ
رٍابيَذ/ثرسثيَكةرت هةبيَت.
تؤ ناوي ئةو كةسانة دةنووسيت كة دةتوانن
وةك سةرضاوةيةك لةسةر تؤ رٍا بدةن كاتيَك
خاوةنكار بةتةلةفؤن ثرسياريان لةسةر تؤ
ليَبكات بؤ ئةوةي بزانريَت ئايا تؤ كةسيَكي
ضؤنيت و لة كاركردندا ضؤنيت.

طوتوبيَذ (Intervju)


ئةطةر خاوةن كار ويستي داتبمةزريَنيَت
ئةوا بانطت دةكات بؤ ضاوثيَكةوتن و طوتوبيَذ.
زوربةي جار ثاش يةك طوتوبيَذ لةطةلَ تؤ
خاوةن كار برٍياري خؤي دةدات ئايا تؤ لاي
خؤي دامةزريَنيَت يان نا.

ثيَس ئةوةي تؤ بضيت بؤ طوتوبيَذي دامةزراندن
شتيَكي باشة ئةطةر هةتا بتوانيت زانياري دةربارةي
ئةو كؤمثانياية بزانيت ئةوةش شتيَكي باشة كة
برٍوانامة و بةلَطةنامةكانت لةطةلَ خؤت بةريت

لة شويَني ظيَبي دةزطاي كاردؤزينةوة دةربارةي
كاردؤزينةوة و ضؤنيةتي بةدواي كار طةرٍاندا
دةتوانيت زياتر بخويَنيتةوة:
www.arbetsförmedlingen.se

دةزطاي كاردؤزينةوة (Arbetsförmedlingen)


دةزطاي كاردؤزينةوة دةزطايةكي دةولَةتية
كة دوولايةن بةيةك دةطةيةنيَت، ئةوانةي بةدواي كاردادةطةرٍيَن
و ئةوانةي بةشويَن كةسيَكدا دةطةرٍيَن دايبمةزريَنن.

دةزطاي كاردؤزينةوة بة زؤري يارمةتي ئةو كةسانة دةدات
كة بة زةحمةت كاريان دةست دةكةويَت.
دةزطاي كاردؤزينةوة ثرؤطرامي سياسةتي بازارٍي كاري
جياوازي هةية كة تؤ يارمةتي ليَوةوة وةردةطريت

كاري ضوونةذوورةوة (Instegsjobb)


دةزطاي كاردؤزينةوة دةتوانيَت سةدي 75 % ي  
مووضةي ئةو بيَطانانة بدات كةتازة هاتونةتة
سويد و لاي كؤمثانيايةك كار وةردةطرن

ئةوبيَطانة تازةهاتوةي دةتوانيَت زماني سويدي بؤ بيَطانان
(SFI) بخويَنيَت ئةطةر ئيزني مانةوةي لة سويد ثيَش
كةمتر لة 36 مانط وةرطرتبيت.

كاري تازةدةستثيَكردوو (Nystartsjobb)


ئةطةر خاوةنكاريَك كاري دا بة كةسيَك كة
زؤر دةميَك بيَت بيَكار بيَت ئةوا ئةو مةسرةفةي
كةدةكةويَتة سةر خاوةنكارةكة كةمتر دةبيَتةوة    
بؤ ويَنة مزةي خاوةنكار بؤ ئةو كةسة نادات.

كؤمثانياي خؤت دامةزريَنة (Starta eget)


نةخشةيةكي بازرطاني بنووسة
ئةطةر تؤ دةتةويَت كؤمثانياي خؤت دامةزريَنيت
ئةوا ثيَويستة نةخشةيةكي بازرطانيت هةبيَت .
نةخشة بازرطانيةكة رٍوني دةكاتةوة تؤ بؤ ئةو كارة
ضؤن بيرت ليَكردؤتةوة و دةتةويَت ضي بكةيت

لةو نةخشة و ثلانةدا دةبيَت وةلامي ئةم ثرسيارانة بدةيتةوة:      

تؤ ضي دةفرؤشيت؟
كيَ ئةو شتة دةكرٍيَت كة تؤ دةيفرؤشيت؟
كام لة كؤمثانياكاني تر هةمان شت دةفرؤشن؟
كؤمثانياكةي تؤ ضي هةية كة ئةواني تر  
نةيانبيَت؟
تؤ ثارة لةكويَوة ديَنيت؟
تؤ ثارة قةرز دةكةيت؟
ثيَويستت بة ئيزنوةرطرتن دةبيَت؟

لة نةخشة و ثلاني بازرطانيةكةتدا  بودجةيةك و
حسابيَكي تيَضوون بنووسة.
بودجة و حسابيي تيَضوون نيشاني دةدةن
كة تؤ ضؤن دةتةويَت ثارة ثةيداكةيت و
مةسرةفةكانت كامانة دةبن.

نةخشة و ثلانة بازرطانيةكةت نيشاني ئةو
كةسانة بدة كة لةوانةية بيانةويَت لة بازرطانيةكةي
تؤدا ثارة دانيَن و بيخةنة طةر
يان نيشاني دةزطاي كاردؤزينةوة و يان
ئةوانةي بدة كة دةيانةوييَت هاوكاريت بكةن.

جؤري كؤمثانياكة هةلَبذيّرة و تؤماري بكة


(Registrera och välj företag)


ثيَويستة ناوي كؤمثانياكةت لةلاي دةزطاي
دةولَةتي كاروباري باج تؤمار بكةيت و هةنديَ
جار لاي دةزطاي دةولَةتي خانووبةرةش.

هةروةها دةبيَ تؤ جؤري ئةو كؤمثانيايةش هةلَبذيّريت كة دةتةويَت.
جؤري كؤمثانياكانيش دةتوانن ئةمانة بن:

بازرطاني تاك و تايبةت
كؤمثانياي بازرطاني
كؤمثانياي هاوكاري
كؤمثانياي ثشكداري/سةهمداري
كؤمةلَةي ئابووري

ثالَثشتي و يارمةتي (Stöd och hjälp)


بةرٍيَوةبردني كؤمثانيايةك لةوانةية زةحمةت
بيَت و كار و هةلَسورٍاني زوري دةويَت.

تؤ دةبيَ زيَدةباج (مؤمس) (Moms) بخةيتة رٍوو
تؤ دةبيَت داهاتت هةموو سالَيَك رٍابطةيةنيت  
و رٍاثؤرتي حسابي هةرة دوايي سالَانةت هةبيَت.
دةبيَ مووضةكان بدةيت و بة رٍيَك و ثيَكي
و بة باشي ئاطات لة كارمةندةكانت بيَت.

تؤ دةتوانيت ثشتطيري و يارمةتي لة دةزطا
و رٍيَكخراوةكانةوة وةرطريت وةك دةزطاي
كاردؤزينةوة، دةزطاي باج و نوتيَك.
دةتوانيت بضيتة خولي فيَربوونيشةوة
بؤ فيَربووني بةلَيَندةرايةتي

Regionförbundet Östsam
ansvarar för webbplatsen.
Box 1236, 581 12 Linköping,
office@ostsam.se, 013-25 56 00